Aktuelno Društvo Novi Pazar Sandžak Srbija

Debata: Pitanje identiteta-pitanje ljudi koji govore istinu

Pitanje identiteta je uvijek postojalo, ali je u ovoj fazi posebno naglašeno zato što je svijet danas poremećen u odnosu snaga. Nakon raspada bivše Jugoslavije u Sandžaku, ali i u Srbiji, se nije formirao vrjednosni sistem koji bi integrisao ljude, a pitanje identiteta nije sporno već je sporno što nema tačke integracije. Šta je kišobran pod kojim smo svi građani ove zemlje, rečeno je na sinoćnoj debati “Sekularno i versko u izgradnji nacionalnih identiteta: izazovi modernosti“, koju je u Kulturnom centru Novi Pazar organizirao Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji.

Objašnjavajući ove pojmove i fenomene, kroz teoriju i praktične primjere, u svijetu i kod nas, govorili su predsjednica Helsinškog odbora za ljudska prava Sonja Biserko, politikolog iz Sarajeva Tarik Haverić, akademski slikar iz Novog Pazara Mehmed Slezović i dramski pisac i reditelj Zlatko Paković.

Sonja Biserko je u zaključku debate rekla da su osamdesetih godina, kada je socijalizam počeo da gubi svoj legitimitet, počeli da stupaju na scenu razni drugi projekti, između ostalih i “projekat o objedinjenju svih Srba i srpskih teritorija koji je bio uspješan u smislu da je ostavio iza sebe toliko žrtava”.

“Što se tiče srpskog naroda on će verovatno završiti u Srbiji. Svi Srbi u jednoj zemlji, jednoj državi će verovatno, negde na kraju, pogubnim rezultatom završiti u Srbiji zato što su Srbi koji su opstali u susedstvu i dalje instrumentalizovani”, smatra ona, ukazujući da se ljudi osjećaju irelevantnim zato što “nemaju zašta da se uhvate” i oslanjaju se samo na svoju porodicu.

Ukazuje da se još nije stvorio novi vrednosni sistem koji bi integrisao ljude ne samo u Sandžaku nego i u Srbiji zato što nije sporno pitanje identiteta već zbog toga što nema tačke integracije.

“Šta je taj kišobran pod kojim smo svi građani ove zemlje, bez obzira da li smo Srbi, Albanci, Bošnjaci…Nema odgovora na to pitanje”, ističe Biserko.

Ona podsjeća da je islamofobija nešto što u Evropi traje vijekovima i da se Evropa konstituisala na islamofobiji zbog Osmanskog carstva, a muslimani se osjećaju poniženo jer vijekovima nisu bili u prilici da napreduju.

“Sve te emocije su došle u sukobu i zato je došlo do haotičnog stanja koje mi vidimo kao sudar svetova. Sve će se to u dogledno vreme rašćistiti ali je vrlo bitno da li će taj otpor koji postoji biti svojstven da artikuliše tu jednu snagu koja će biti u mogućnosti da ostavi ovaj kapitalizam u ovoj formi i uspostavi liberalne vrednosti na kojima je počivao međunaodni poredak počivao i na kojima smo mi ili se međunarodna zajednica trudila da ovaj Balkan obnovi na liberalnim vrednostima. Evrop nije rešila problem Balkana zato što je i sama ušla u problem. Tako da je kosovsko pitanje evropsko pitanje. Bosansko ili bosansko-srpsko pitanje nije samo bosansko nego i evropsko”, kazala je.

Kako je zaključila od Evrope zavisi kakav će koncept ona promovisati unutar same sebe ali i na Balkanu.

Tarik Haverić je podvukao da danas ne vrijedi ono što se o identitetima govorilo prije sto ili pedst godina. Za logiku je identitet ono što je moje i ono što me odvaja od drugih, a za sociologiju identitet osobe nije samo ono što je njeno.

“Identiteti se izgrađuju i razgrađuju, dok god ih budemo shvatali kao dio prirodnog rasta. Država više ne smije da radi građanima ono što je nekad radila. Autoritarno se utuvljuju vrijednosti-to su radile, manje više, sve političke zajednice. To se promjenili ne zato što se promjenilo shvatanje identiteta već zato što se promjenilo shvatanje šta država može da radi svojim građanima. Ne konkretno šta su su Srbi, Hrvati Bošnjaci, već kako danas, u vrijeme oslabljene vlasti države nad pojedincem, kako se to pitanje može smisleno postaviti i šta je u njemu vrijedno da se za to borimo”, kazao je između ostalog u uvodnom izlaganju politikolog Haverić.

– Strah od samospoznavanja u vremenu laži i obmana

Akademski slikar Mehmed Slezović u prvom planu je pojasnio da ideja modernog prekida s tradicijom, te da “identitet, sagledan u odnosu na modernost, govori o otporu tradicije modernom kao ideji.

Slezović je konstatirao da, iako identitet zapadnog čovjeka nije određen religijskom odnosom prema svijetu on je oblikovan kulturno-historijskom tradicijom koja u islamu, ali u u istočnom hrišćanstvu vidi ono radikaklno i drugo.

“Nije više samo islam bauk koji kruži Evropom vEć JE to odavno postalo i istočno hrišćanstvo. Odavde počinje jedna suptilna politička priča sa mnogo osetljivih nijansi kada je u pitanju odnos Evrope sa islamskim i pravoslavnim svetom koji se lomi na nama kao prostoru između, geografski evropskom, a istorijki i civilizacijski i kulturno ipak istočnim”, zaključuje Slezović dodajući da se ovo može sagledavati kroz odnos tradicionalnog, modernog i postmodernog na Balkanu, potragom za novom ideologijom nakon sloma komunističko-ateističke paradigme odnosno povratak religije ne samo kao vjere već jedne sveobuhvatne ideologije koja obuhvata i nacionalno.

Naglasio je da je “vera samo uskočiča u ispražnjeni prostor, ali su i drugi sadržaji uskočili u veru”.

“Strah od samospoznavanja u vremenu laži i obmana postmoderne relativizacije svih vrednosti i hipostazije postistine. Zaista, ko smo i kakvi smo danas? Prihvatanjm logike manjeg ali i novijeg otpora u kojem se identitet određuje spoljnim, a ne unutarnjim elementima. Na primer verom, ili određenoj verskoj zajendici, kao spoljnim okvirom nacionalne pripadnosti te potiskivanjem svakog individualizma”, rekao je on, dodavši da svako ima svoj istok i zapad i one su mentalne odrednice svakom čovjeku, ali i kolektivnom identitetu

Slezović je, ukazavši na nedostatak empatije o drugima ali i introspekcije (samoposmataranje) o sebi, uz jasnu sliku da granični položaj Balkana, kao vetrometine između svjetova istoka i zapada, njegovu centralnost na odnosu ono između iz neminovnosti utapanja u jednu od ovih sfera, kao njegov periferni i marginalni dio, postavio pitanje postajemo li definitivno dio Bliskog Istoka.

– Identitet kao problem-istina

Dramski pisac i reditelj Zlatko Paković, navodeći primjer predstave “Bojte se Allaha: Smisao života i smrti Ćamila Sijarića“ je ukazao da je “pitanje identiteta vrlo problematična stvar”.

“Danas je teško zamislivo reći za nekog da je Bošnjak, a da nije musliman. Teško je reći da je Srbina, a da nije pravoslavac. Jugoslovneski i hrvatski filozof Milan Kangra je svojevremeno rekao ‘Hrvat to nije čovek’ i izazvao je narodnu bunu. To podrazumeva reći: ‘Srbin, to nije čovek’, ‘Bošnjak, to nije čovek’. Zašto? Zato što su to delimični identiteti. Vi se tako rađate. To ne birate i stvarate od sebe. U suštini čovek je ono što od sebe stvori. Čovek je koji je iznad svojih dela, ostvarenih želja i svog uticaja na okolinu, dobru ili lošu. “Hrvat to nije ćovek je identitet koji vam nameće neko drugi.

On je, navodeći primjer ubijenih u Srebrenici, njih 8372, koji su se svi međusobno po nečemu razlikovali, predoio da su svi svedeni pod pojam Bošnjaka, muslimana, koji su niže vredni.

Postoji i kolektivni identitet o kojem se skoro nikad ne govori-istina.

“Kad govorimo o identitetu igramo se vatrom. Ima jdan kolektivni identitet o kojem se nikad ne govori, a koji dovodi u pitanje ove pominjane kolktivne identitete kakvi su nacionalni, državni, verski…seksualni, rodni, klasni itd. Kolektivni identitet o kojem se nikad ne govori to je ona grupa ljudi koja se usuđuje da govori istinu, bez obzira u koju naciju ih svrstavamo, iz koje religijske tradicije potiču, iz koj države dolaze. Nakad se na pominje taj identitet, to je suština, a mi smo svi tu da bi govorili istinu”, zaključio je Paković.

U debati, sa svojim primjerima i stavovima, učestvovali su narodni poslanik SDA Sandžaka Enis Imamović, predstavnici organizacija civilnog društva u Novom Pazaru, Zibija Šarenkapić i Sead Biberović, univerzitetski profesor Rifat Redžović, srednjoškolci i studenti.

Tema izgradnje identiteta je danas jedna od najznačajnijih svjetskih tema. Helsinški odbor je, u nekoliko posljednjih godina, održao niz debata na ovu temu u različitim gradovima Srbije.

Debata održana u Novom Pazaru je dio projekta „Svi zajedno za toleranciju u Sandžaku“ koji podržavaju Međunarodni centar Hedayah i Evropska unija.

Na skupu je promovisan i mural-poruka mladih Novog Pazara: “Mir ne uspjeva uvijek, a nasilje nikada”, koji je iscrtan na zidu gradskog stadiona.

Povezane vijesti