Aktuelno Zanimljivosti

FakeNews Tragač: Dekonstrukcija laži i manipulacija u Srbiji

“FakeNews Tragač”, internet platforma na adresi “fakenews.rs”, koja se bavi prikupljanjem, analizom i dekontrukcijom lažnih vijesti u Srbiji, objavljuje i listu medija, “Top 10-najčešći izvori manipulacija.

Prema trenutnom rasporedu na prvom mjestu, prema broju objavljenih lažnih vijesti je list “Alo”, zatim slijede “Informer” i “Kurir”. Dalje po redsledu su “Srbija danas”, “Blic”, “Večernje novosti”, “Republika”, “Telegraf”, “Pink” i “Tanjug”.

Istraživanje portala FakeNews Tragač je pokazalo da je na 358 naslovnih strana dnevni list „Alo“ prošle godine objavio najmanje 237 lažnih ili manipulativnih vijesti.

“Neke od najistaknutijih lažnih vesti jesu najave Trećeg svetskog rata, ali i nekoliko atentata na predsednika Srbije Aleksandra Vučića, kao i neprestana upozorenja da Albanci spremaju rat i napade na Srbiju”, konstatira “tragač” koji je namjenjen medijskim profesionalcima, edukatorima, budućim novinarima i novinarkama, kao i svim građanima i građankama koji žele da se priključe borbi protiv dezinformisanja.

Kosnatatiraju i da je po sličnom modelu funkcionisao „Informer“, objavivši na 302 naslovne strane, Informer je prošle godine objavio čak 362 lažne vijesti.

“Iako ih je ovaj tabloid najavljivao, nisu se dogodili teroristički napadi ISIS-a na Srbe na Kosovu, srpska vojska, ni kosovska (nepostojeća) nisu okupirale sever Kosova, Srbiju nisu napali ni Hrvati ni Albanci, a nije se desilo ni krvoproliće nakon predsedničkih izbora”, pokazalo je istraživanje FakeNews Tragača.

  • “Politika” smanjila broj Srba u Federaciji BiH

Na sajtu dekonstruisanih vijesti je i ona koju je 25. oktobra 2018. godine objavio najstariji list na Balaknu, „Politika“, smanjivši broj Srba u Federaciji BiH za oko 30 posto.

Tragač lažnih vijesti je objavio da u tekstu „Srpski narod nestaje iz Federacije BiH“, objavljenom u Politici, navodi se da u Federaciji Bosne i Hercegovine živi „svega četrdesetak hiljada Srba“, dok ih je prije rata na tom prostoru živjelo pola miliona. Nejasno je kakvom je računicom novinar Politike došao do broja od 40.000, budući da rezultati popisa iz 2013. godine pokazuju da je u tom trenutku u Federaciji živjelo 56.550 Srba, dakle oko 30 posto više nego što tvrdi Politika.

“Moguće je, svakako, da u Federaciji danas živi manje Srba nego 2013, ali podaci sa popisa ostaju jedini relevantni pokazatelji, jer je – izuzev popisom – nemoguće sistematski pratiti kretanje stanovništva po nacionalnoj pripadnosti. Politika je na ovaj način, dokazujući istinitu tezu, koristila neistinite argumente, smanjivši broj Srba za oko 16-17 hiljada, što je broj stanovnika koji u državi Bosni i Hercegovini imaju čitave opštine, poput Ključa, Lopara, Šamca ili Mrkonjić Grada”, navode.

Podvlače i da, kada je riječ o tvrdnji da je prije rata u Federaciji živjelo oko pola miliona Srba, ona je u načelu tačna, iako računicu otežava činjenica da Federacija BiH nije postojala prije rata, pa treba uzeti u obzir i složene promene teritorijalne organizacije.

Pozivaju se na podatke sa portala Statistika.ba, prema kojima je 1991. godine na prostoru koji danas pripada Federaciji bilo 475.366 Srba i činili su 17,5% populacije tog prostora, dok ih je danas 56.550, čime čine 2,5% populacije Federacije. Sa druge strane, udio Srba u Republici Srpskoj povećan je u istom periodu sa 55,5% na 81,5%, a povećan je i u distriktu Brčko, sa 20,7% na 34,6%. U radu „Nacionalna i konfesionalna slika Bosne i Hercegovine“ (2017) Ivan Cvitković je izračunao da su u periodu između dva popisa, dugom više od dvije decenije, nastale sledeće promjene: u 34 opštine došlo je do porasta broja Bošnjaka, a u 64 do smanjenja. U 85 opština došlo je do smanjenja broja Hrvata, a u 22 do povećanja. Kada je riječ o Srbima, u 20 opština je njihov broj porastao, a u 89 se smanjio.

  • Intrige u liječenju raka i teških bolesti

Fake News Tragač je krajem januara 2018. godine analizom četiri popularna portala iz Srbije – Blic, Telegraf, Novosti i Kurir – takođe konstairao da se pokazalo da onlajn mediji nekritičkim i površnim izvještavanjem ulivaju lažnu nadu oboljelima od raka, podstičući uvjerenje da će se lijek protiv njihove bolesti pojaviti svakog trena. FakeNews tim retroaktivno je analizirao izveštavanje ovih portala u periodu od godinu dana, i za to vreijme uočena su ukupno 52 teksta kojima se najavljuju lekovi protiv raka, pri čemu je najveći broj ovih objava zabilježena na portalu Blica (18), a potom Telegrafa (16), Kurira (12) i Novosti (6). To bi značilo da su ova četiri sajta, u posmatranom periodu prosečno jednom nedeljno objavljivala optimistične informacije o liječenju raka.

Naslovi koji se pojavljuju u analiziranim tekstovima najčešće su senzacionalističkog karaktera, poput „EPOHALNO ISTRAŽIVANJE Može li aspirin da SPREČI RAK?“ (Blic, 22. 10. 2015) i „ČUDESNA VAKCINA PROTIV RAKA: Vraća u život ljude koji umiru od leukemije!“ (Telegraf, 22. 3. 2015). Senzacionalistički naslovi neretko se oslanjaju na takozvane udice (eng. clickbait), koje gotovo uvek najavljuju više od onoga što nude. Takav je naslov „Zašto nam ne govore istinu: Ovo je napitak koji je 10.000 puta jači od hemoterapije!“ (Novosti, 26. 7. 2015), u kom su sakriveni i izvor informacije i predmet izveštavanja: lijek, medicinsko sredstvo ili terapija. I preostali segmenti naslovnog bloka najčešće su usmjereni senzacionalistički, ka naglašavnju intrige: Senzacionalno otkriće, Revolucionarno otkriće, Konačno, Dočekali smo i slično, piše na portalu za potragu lažnih vijesti.

Na sajtu, kako stoji u kategoriji “o nama”, ćete naći vijesti iz nekoliko oblasti kroz koje su dekonstruisali ono što su pisali drugi mediji, domaći i strani (u slučaju kada tema ime veze sa Srbijom), kao i istraživanja i blog o fenomenu #fakenews. Onlajn kurs Dekonstruišite sami poslužiće vam kao vodič koji nudi alate za detaljnu dekonstrukciju vijesti koje vam se učine kao potencijalna dezinformacija.

“Kada uočite lažne vesti, slobodno se priključite borbi protiv njih tako što ćete ih prijaviti putem formulara na stranici Prijavi lažnu vest! Mi ćemo je proveriti i ako ustanovimo da jeste lažna objavićemo analizu u razumnom roku, a u suprotnom ćemo o svojim nalazima pisati na stranici Ipak istina”, poručuje ekipa iz Novosadske novinarske škole.

Fake News Tragač rezultat je projekta Debunking Disinformation koji je realizovala Novosadska novinarska škola u saradnji sa organizacijom za razvoj medija Transitions online iz Praga. Ideja projekta je izgradnja lokalnih kapaciteta u Srbiji u borbi protiv medijske propagande i dezinformacija u javnoj sferi.

Novosadska novinarska škola (NNŠ) je organizacija civilnog društva koja se bavi razvojem i profesionalizacijom medijske sfere u Srbiji i regionu, poštuje vrijednosti istine, znanja i kritičkog pristupa u višejezičnom, višekulturnom i višenacionalnom okruženju i nejguje odmeren i tolerantan dijalog. Novosadska novinarska škola postoji od 1996. godine, a kao nevladina organizacija djeluje od 1998. godine.

Projekat Fake News Tragač podržali su Ministarstvo spoljnih poslova Češke Republike u okviru programa Transformation Cooperation (2017) i Ambasada Sjedinjenih Američkih Država u Srbiji (2018).

Povezane vijesti