Aktuelno Regija Sandžak

Inicijativa da se 13. jul obilježi kao “Dan međunarodnog priznanja Sandžaka”

U Berlinu je od 13. juna do 13. jula 1878. godine održan mirovni kongres predstavnika tadašnjih velikih sila Njemačke, Austro-Ugarske, Francuske, Velike Britanije, Italije, Rusije i Osmanlijske države. Za evropske sile Berlinski kongres je bio važan zbog tada velikog utjecaja Rusije na Balkanu. Crna Gora i Srbija su dobile nezavisnost i teritorijala proširenja uz definisane granice. Bosnu i Hercegovine su velike sile dodjelile na upravu Austro-Ugarskoj, a Novopazarski sandžak od tadašnje međunarodne zajednice dobija status “corpus separatum”.

Bosna i Sandžak, u okviru Osmanlijske države, postoje u zajedničkim granicama do Berlinskog kongresa 1878. godine.

Sandžak je nakon Berlinskog kongresa imao status “corpus separatum”, posebnu teritorijalnu i administrativnu oblast. Na turskom “sandžak” znači “zastava” ili “bajrak”, a u administartivnom smislu upravnu oblast drugog stepena. Sandžak je jedna od posljednjih upravnih oblasti koji se u okviru Osmanskog carstva zadržao do oktobra 1912. godine.

Novopazarski sandžak je jedan od šest sandžaka koji su ulazili u sastav Bosanskog pašaluka. Od samog početka Osmanske uprave on je predstavljao posebnu cjelinu u Bosanskom pašaluku ili ejaletu. U zajednickim granicama Bosna i Sandžak postoje od Karalovačkog mira 1699.

Prema Berlinskom ugovoru iz 1878., Novopazarski sandzak, kao dio starog Bosanskog vilajeta, obuhvatao je slijedeće kaze (okruge): Novi Pazar, Sjenicu, Novu Varoš, Prijepolje, Pljevlja, Trgoviste sa Pešterom, Berane, Mojkovac, Bijelo Polje i Kolašin (Vraneš).

Povremeno su u sastav Novopazarskog sandžaka ulazili Plav i Gusinje, a duži period su bili u sastavu Skadarskog sandžaka, a danas ova dva grada ponovo ulaze u sastav regije Sandžak, što je naziv za područje koje obuhvata dijelove sadašnjih republika Srbije i Crne Gore.

Status “corpus separatum” koji je Novopazarski sandžak dobio od strane velikih sila Evrope znači “posebno tijelo”. To je izraz koji se koristi u diplomatiji i međunarodnom pravu i odnosi se na grad ili region kojem je dat poseban zakonski i politički status različit od okoline, ali koji ne ispunjava određene uslove da bi postao suverena ili nezavisna država.

Corpus separatum imale je Rijeka između 1776. i 1918. godine, Jerusalim na prijedlog OUN-a za Jerusalim 1947; Pordenone, corpus separatum između 1378. i 1514 i Novopazarski sandžak, corpus separatum između 1878. i 1913.

Široj javnosti je malo poznato da je u prepiskama evropskih diplomata, sve do kraja Prvog svjetskog rata, pisalo “Sandžak prozor Balkana”, a “Sandžaklije duhovno i fizički zdravi ljudi”.

Uoči 141. godišnjice od donošenja odluka Berlinskog kongresa pokrenuta je inicijativa da se 13. jul obilježava kao “Dan međunarodnog priznanja Sandžaka”.

Ta iniicjativa je prema saznanjima naše redakcije od strane nezavisnih bošnjačkih intelektualaca upućena najvažnijim političkim faktorima u Sandžaku.

SNews u ovom kontekstu objavljuje u nastavcima naučni tekst posvjećen 140. godišnjici Berlinskog kongresa i posljedicama Odluka Berlinskog kongresa, po države i narode Balkana, do danas, autora Doc.dr.sc. Rizvana Halilovića.

Političko-pravne imlikacije odluka Berlinskog kongresa 1878. godine na zemlje i narode Balkana (I)

U ovom kratkom osvrtu na političko-pravne implikacije odluka Berlinskog kongresa na daljnji državnopravni razvoj i međunarodni položaj balkanskih naroda i etničkih zajednica, koji su vjekovima živjeli izmiješani u okvirima Osmanlijskog carstva.

Posebno je bitno naglasiti da su na Balkanu uz podršku velikih sila Evrope i Rusije, međunarodno priznaje dobile Rumunija, Bugarska, Srbija, Crna Gora i Grka. U kasnijim historijskim tokovima nakon balkanskih ratova (1912.-13). i Drugog svjetskog rata (1941.-45).

Karta Sandžaka 1879. Cijela strana berlinskih novina “Neue Illustrierte Zeitung” je posvjećena Sandžaku.(Foto: Arhiva, Damir Gruda)

Međunarodno priznaje su dobile Albanija, Makedonija, Hrvatska i Slovenija, dok (Novopazarski) Sandžak, iako međunarodno definisan na Berlinskom kongresu, nikad nije dobio konačno međunarodno priznanje niti svoj nezavisni status.

Sandžak ni nakon II Svjetskog rata, iako je dao nemjerljiv doprinos pobjedi nad fašizmom i nacizmom, nije dobio svoj međunarodni status, već je ponovo raskomadan između Srbije i Crne Gore, kao i u toku balkanskih ratova. Iz tih razloga ove 2018. godine kada se navršava 140 godina Odluka vrlo značajnog Berlinskog kongresa, imamo obavezu podsjetiti na međunarodni utjecaj i značaj za balkanske zemlje ovog prelomnog kongresa , na koji se naši susjedi pozivaju kad je u pitanju njihov međunarodni subjektivitet, a koji je ostavio značajnog traga i na današnje ponašanje međunarodne zajednice prema Bošnjacima kao autohtonom narodu Bosne i Hercegovine i Sandžaka, koji imaju iseljenike i dijasporu u mnogim zemljama svijeta mnogo brojniju od Bošnjaka, koji se uporno bore za svoja univrzalna prava na prostorima svoje domovine Bosne, na kojoj se razvijaju kao autohtoni narod više od 1200 godina.

– Odluke Berlinskog kongresa i njihove posljedice po zemlje Balkana

U vanjskoj politici Austro-Ugarska je već od samog osnivanje 1868. godine imala pretenzije na istoku –”Drang Nach Osten” ekspanzionističku politiku prodora prema Bliskom istoku preko Balkana na štetu Osmanlijskog carstva.

U toj politici dobiva snažnog saveznika u Njemačkoj sa kojom sklapa savez 1879. Velika istočna kriza otpočinje već nakon krimskog rata 1854. godine, kada osmanlijska vlast gubi mnoge teritroije i slabi centralna vlast nad balkanskim krajevima. Reforme koje otpočinje osmanlijska vlast neće biti dovljno efikasne da spriječe snažan utjecaj evropskih sila da budeći nacionalizam i pobunu radi njihovih dominirajučih ciljeva. Mnogi teoretičari upravo početak „velike istočne krize“ pripisuju ustanku u Vilajetu Bosni 1875. godine nakon kojeg je došlo do sazivanja istanbulske konferencije koja je održana od 23. decembra 1876. do 20. januara 1877. što je dovelo do rusko-turskog rata 1877-1878.godine.

Nemirne godine u Bosni i Hercegovini, Sandžaku, Kosovu, Makedoniji, Bugarskoj, od 1875.-1878. godine, izazivaju apetite Srbije i Crne Gore, koje uz pomoć i podsticanja iz Rusije, zajedno sa Rusijom izazivaju rat protiv svemanje utjecajne i ekonomski oslabljene Osmanlijske imperije. Ovi događaji podstiču i ostale drževe Evrope da uz pomoć diplomatije, stave još jednom na dnevni red opstanak evropskog dijela Osmanlijskog carstva.

Tim ustancima i ratovima predhode tajni sporazumi Rusije i Austrije o podjeli interesnih sfera na Balkanu.

Rusija je 1877. godine prihvatila da Austro-Ugarska u povoljnom momentu po njihove interese okupira Bosnu i Hercegovinu. Nakon toga Rusija objavljuje rat Turskoj 24. aprila 1877. godine.

Rusija je uz podršku Ruminije i svih kršćanskih naroda sa Balkana pokrenula svoje trupe ka Dunavu i nakon što je svladala otpor turskih snaga na Dunavu, koje je predvodio osmanlijski komandant Gazi Osman paša, zbog murtatluka i velikih izdaja u redovima osmanlijske vojske Rusi su prešli Dunav i nastavili prema Istanbulu sve do 21.februara 1878. godine, kada je i došlo do Istanbulskog(Sanstefanskog sporazuma/Ayastefanos Antlasmasi) 3. marta 1878. godine.

Iako su Srbi i Crnogrci očekivali mnogo više od Rusije, njeni interesi su bili presudni da popusti pred interesima Austro-Ugarske i Britanije.

Nakon ruskog prodora na Balkan saziva se Berlinski kongres na kojem se udovoljava interesima Austro-Ugarske i Velike Britanije. Berlinski kongres je skup izaslanika velikih evropskih sila Njemačke, Austo-Ugarske, Francuske, Velike Britanije, Italije, Rusije i Turske, koji je pod predsjedavanjem njemačkog kancelara Oto fon Bizmarka održan od 13. juna do 13. jula 1878. godine u Berlinu.

(nastaviće se)

Povezane vijesti