Aktuelno Društvo Srbija

Prevencijom protiv ekstremizma i radikalizma u Srbiji

Oko šezdeset posto organizacija civilnog društva (OCD) u Srbiji smatra da je u vezi prevencije i suzbijanja nasilnog esktremizma najveći problem postojanja “domaćeg” nasilnog ekstremizma, na koji država neadekvatno reaguje, rečeno je na okruglom stolu „Ekstremizam i radikalizam u Srbiji – stanje, trendovi, rizici, pravci mogućeg zajedničkog djelovanja“, koji je u utorak održan prostorijama Fondacije za otvoreno društvo u Beogradu.

“Državnim organima se posebno zamjera tolerancija prema ekstremno desnim pokretima i organizacijama, dok neke organizacie civilnog društva i samu državu direktno ili indirektno optužuju za podstrekivanje nasilnog ekstremizma. Negativna ocjena je zajednička i za male i za velike OCD, odnosno i za lokalne i za one koje djeluju na području cijele Srbije. Ove primjedbe su u saglasnosti s rezultatima najnovijih istraživanja”, stoji u sažetku pogleda intervjuisanih organizacija civilnog društva, njih 44 koje se bave prevencijom i suzbijanjem nasilnog ekstremizma.

Sa okruglog stola „Ekstremizam i radikalizam u Srbiji – stanje, trendovi, rizici, pravci mogućeg zajedničkog djelovanja

Na skupu su prezentovani najnoviji zvanični podaci o zabilježenom nasilnom ekstremizmu i terorizmu u Srbiji prema kojima “to nije ozbiljan problem”.

“Ne samo da se mali broj pojedinaca pridružio militantima u Siriji, već je i mali broj nasilnih ekstremista prisutnih u Srbiji”, piše u publikovanom istraživanju.

– Prevencija ključna u sprečavanju esktremizma i radikalizma

Stručnjaci i istraživači na ovu temu su između ostalog ukazali da su nepravda u društvu i neodgovoran odnos države prema manjinskim zajednicama neki od razloga za pojavu esktremizma i radikalizma, uglavnom kod mladih. Prevencija je, kako su se složili, ključna.

Zibija Dervišhalidović Šarenkapić

Izvršna direktorica “Kulturnog centra Damad” Zibija Dervišhalidović Šarenkapić je pojasnila da cilj ovog okruglog stola bio da se doprinese intenziviranju šireg javnog dijaloga o ekstremizmu i radikalizmu u Srbiji u kontekstu rastućeg nezadovoljstva građana i činjenice da usložnjavanje socio-političkih faktora može povećati šanse da ekstremne grupe svih boja pokušaju agresivnije promovisati svoje agende.

“Pošli smo od uvjerenja da je od ključne važnosti, a i najisplativije, raditi na prevenciji ekstremizma i radikalizacije u ranim fazama tog procesa i tretirati ove probleme mnogo prije nego postoji realan rizik od nasilja. Okupili smo više od trideset istaknutih predstavnika akademske zajednice, medija, javnih institucija, vjerskih zajednica, organizacija civilnog društva da definišemo moguće pravce zajedničkog djelovanja u ovoj oblasti”, izavila je za SNews Dervišhalidović Šarenkapić.

Ona je podsjetila da je u prethodnom periodu KC Damad je razvio Referalni mehanizam za prevenciju ekstremizma i radikalizma mladih u Novom Pazaru u saradnji sa svim društvenim akterima na lokalnom nivou, uključujući i Islamsku zajednicu u Srbiji.

Dr. Svetlana Stanarević

– Nepravda i prevencija

Dr. Svetlana Stanarević sa Fakulteta bezbjednosti Beogradskog univerziteta je u svom izlaganju navela da su pitanja ekstremizacije i radikalizacije komplikovana za suočavanje za bilo koje društvo, a naročito za heterogena društva, opterećena neriješenim nasleđima prošlih konflikata; tekućih procesa skoro permanentne tranzicije i ozbiljnim i temeljnim unutrašnjim previranjima.

Prema riječima profesorice Stanarević u takvim okvirima, govoriti o faktorima koji potiču, ali i susprežu radikalizaciju nedvojbeno povlači i potrebu za temeljnim društvenim dijalogom o uzrocima ali i posljedicama nestabilnosti zemlje.

Usaglašavanje terminologije, kao raspolaganje podacima i statistikom te izbjegavanje paušalne generalizacije su samo neki od načina za ispravan prisup ovoj tematici.

“Organizacije civilnog društva mogu da pronađu svoju ulogu u prevenciji. Borba protiv ekstremizma, sama riječ borba ne odgovara nečemu ako želimo da nešto rješavamo mirnim putem. Prevencija ima svoje nivoe, da li govorimo o rješavanju problema uslova života, koji podrazumjevaju socijalne i ekonomske parametre, koji su, kada je naša zemlja ili zemlje regiona, zabrinjavajući. Za sekundarnu prevenciju su potrebna određena znanja i vještine da bi smo prepoznali čak i ektremizam i tercijalna prevencija koja podrazumjeva one koji su dostigli određeni stadijum ekstremizma, vratili se na pravi put, a onda da radimo na tome i ne dozvolimo da ponovo budu radikalni i ekstremni. Važno je da li se krećemo u okvirima nacionalne ili ljudske bezbjednosti. Koncepr ljudske bezbjednosti podrzumjeva uključenje ne samo državnih službi već mnogih drugih aktera, mađunarodnih organizacija ali i NVO na lokalnom nivou i pojedinaca”, navela je u svom izlaganju profesorica sa Fakulteta bezbjednosti Beogradskog univerziteta.

Sa okruglog stola „Ekstremizam i radikalizam u Srbiji – stanje, trendovi, rizici, pravci mogućeg zajedničkog djelovanja

Moguće je identifikovati uslove i karakteristike grupa i organizacija i time se određene institucije i organizacije bave, kada dođe do terorizma ne može se više preventivno djelovati, a nepravda može pripadnike jedne zajednice gurati ka ekstremizmu i radikalizmu, konstatcija je je Mr. Slobodana Spasić, psiholog koji se bavi problemom sekti.

– Nezadovoljstvo zajednica može izazavati radikalizaciju

Hajrudin Balić sa Fakulteta islamskih nauka Islamske zajednice u Srbiji ( IZuS) je iznio stav da se ekstremizam i radikalizam jako često vide kao nusproizvod religioznosti, i još češće, kao dato stanje pripadnosti određenim etničkim, i vjerskim grupama. Balić je naglasio da religija može biti zloupotrebljena ali nikako ne može biti inspiracija za ekstremističke naboje i terorističke aktivnosti.

“Ovakvo viđenje je destruktivno na više nivoa, jer za početak nije tačno zato što za početak dovodi u vezu identitete i stanja svijesti. Ovakvi stavovi poriču prostor neophodan da temeljno razumjemo, raščlanimo i ispitamo temeljne razloge, uslove i faktore koji utiču na pojavu ekstremizma i radikalizma – na ličnom, grupnom i nivou cijelih zajednica. S tim u vidu, vjerske zajednice su marginalizovane u procesima prevencije radikalizacije i ekstremizacije, gdje im se paralelno učitava odgovornost za nastajanje ekstremizma i isporučuje očekivanje da se bore protiv ekstremizma, a u isto vrijeme oduzima pravo da pitanje ekstremizma i radikalizma posmatraju kao širi društveni fenomen”, naveo je profesor Balić izrazivši zabrinutost zbog pojave desničarskih organizacija u Srbiji i neodlučnost države da postupa protiv takvih pojava.

Dr. Hajrudin ef. Balić

On je ukazao da nezahvalna situacija dovodi do toga da vjerske zajednice često u cjelosti odbace svoju ulogu u cjelokupnom procesu radikalizacije i ekstremizacije (religija propoveda mir, samim tim mi nismo izvor), ili mu pristupaju izrazito reduktivistički (problem leži u sektama, one pogrešno tumače stvari).

Kako je ukazao profesor na Fakultetu islamskih studija(FIS) u Novom Pazaru i predstavnik Islamske zajednice u Srbiji (IZuS) diskriminacijski i segracijski odnos države prema manjinskim, prije svega religijskim, zajednicama, to nezadovoljstvo može izazvati reakcije koje mogu biti u vidu radikalno-ekstremističkih organizacija, a često i terorističkih aktivnosti.

“Islamska zajednica kroz edukatvine aktivnosti u džamijama i na drugima mjestima radi da suzbije svaki vid ekstremizma i radikalizma, prije svega želeći da zadržimo harmoniju koju imamo u društvu, a Sandžak može biti primjer dobrih međuljudskih odnosa, ali isto tako zbog sopstvenih interesa kao zajednice, vjerujući da ekstremizam, prije svega, nanosi šteti zajednici iz koje potiču ekstremisti.

– Neki medijski narativi podstiču radikalizaciji

Kolumnista i novinar dnevnog lista “Danas”, Safeta Biševac smatra da postoje jasne i očigledne veze između medijskih narativa i radikalizacije i ekstremizacije društva.

“Mediji svakako služe kako bi oblikovali, definisali i usmjerili javnu svijest građana u bilo kojoj zemlji. Međutim, u doba opšte erozije medijskih sloboda, ali i potpunog kolapsa medijskog i novinarskog integriteta, etike i opštih standarda, neophodno je govoriti o lahkoći destruktivnog utjecaja senzacionalističkih medijskih narativa na procese radikalizacije i ekstremizacije građana, cijelih zajednica ali i same zemlje”, navela je kolumnistikinaj beogradskog Danasa.

Safeta Biševac (desno)

Prema njenim riječima “shvatamo da medijska scena u Srbiji ima nekoliko meta-problema, poput sužavanje dostupnih sloboda; izvora finansiranja; ali i građanstva koje medijima sve manje vjeruje. Međutim, kako podvlači, i uprkos tome, mi moramo naći načine da se odupremo medijskim narativima koji namjerno, ili pak slučajno, služe kao dodatni poticaj procesima ekstremizacije i radikalizacije u Srbiji.

Predsjednica Sandžačkog odbora za zaštitu ljudskih prava i sloboda Semiha Kačar je rekla da faktor estremizma stavra ratna historija od devedesetih godina i da su pitanja ekstremizma i radikalizma usko vezana za opšte stanje ljudskih prava, za vladavinu prava i odnose između većine i manjine.

“Ambijent koji pogoduje ekstremizmu je nefunkcionisanje institucija pravne države, naročito kada kod pripadnika pojedinih zajednica stvara utisak o duboko selektivnoj primjeni pravila. Jedan od problema koji u Sandžaku pospješuje problem radikalizacije jeste naslijeđe iz dalje i bliže prošlosti i neadekvatno suočavanje sa prošlošću i odgovornošću. Imamo dodatno pospješenu radikalizaciju različiith grupa, intelektualaca, pokreta unutar vjerskih zajednica i političkih stranaka. U ovakvim uslovima nejedakosti, nejednakog postupanja, selektivne primjene, ugrožavanja bezbjednosti ima se utisak da, bez obzira što je Srbija otvorila Poglavlje 23 praksa je nešto drugo, skinuta je sa prioriteta političke agende”, ocjenila je Semiha Kačar dodavši da se u okvira diskriminacije, ne samo u Sandžaku, već u cijeloj Srbiji, ljudi iz različitih sredina suočavaju sa nedovoljnom institucionalnom i društveno podrškom u zaštiti svojih prava.

Semiha Kačar

Ona je konstatovala i da “režim nikada nije napravio potpun i odlučan raskid i odklon od politike iz prošlosti koja je dovela do traumatizovanih zajednica i njihovog stanja nesigurnosti”.

– Matrica bijelog esktremizma

Izabela Kisić iz Helsinškog odbora dijeli mišlejenj da je desničarski ekstremizam povezan sa institucijama, a da posljednji teroristički napad na Novom Zelandu govori koliko je važno da se treba baviti time.

Izabela Kisić

“To je slučaj od Brejvika do ovog na Novom Zelandu gdje svi koriste tu ideološki matricu bijelog ekstremizma i puno inpsiracija nalaze na prostorima bivše Jugoslavije, posebno u tom srpskom nacionalističkom ektremizmu koji je završio tim nasiljem i uspio tim nasiljem i da ostvari neke ciljeve tokom devedestih danas se među ekstremistima percipira kao veoma uspješan. Zato je veoma važno da civilno društvo radi na dekonstrukciji i dekodiranju tih poruka, nisu svi nacionalisti nasilni, matrica koje vode ka nasilju. Civilno društvo treba da gradi veze da građanima i radi na razvijanju pozitivnih vrijednosti”, poručila je ona.

Prezentaciju sumiranja ključnih rezultata istraživanja i preporuke iz publikacije “Civilno društvo u prevenciji i suzbijanje nasilnog ekstremizma u Srbiji” izvela je jedna od autora publikacije dr. Branislava Kostić, a na okruglom stoulu ispred Grada Novog Pazara obratio se član gradskog vijeća Mirsad Jusufović.

Sa okruglog stola „Ekstremizam i radikalizam u Srbiji – stanje, trendovi, rizici, pravci mogućeg zajedničkog djelovanja

Na skupu je predočen podatak o postojanju 24 ekstremisitičke organizacije u Srbiji i da su “ljudi koji su u državnom vrhu, uključujući ljude iz BIA, iz ekstremističkih organizacija”.

KC Damad iz Novog Pazar je okrugli sto realizovala u saradnji sa Fondacijom za otvoreno društvo u okviru regionalnog projekta „Zajednica na prvom mjestu – Stvaranje hub-a organizacija civilnog društva za prevenciju i suzbijanje nasilnog ekstremizma – od prevencije do reintegracije“, koji se sprovodi u šest zemalja zapadnog Balkana uz finansijsku podršku Evropske unije.

Sa okruglog stola „Ekstremizam i radikalizam u Srbiji – stanje, trendovi, rizici, pravci mogućeg zajedničkog djelovanja

Povezane vijesti