Bosna i Hercegovina Crna Gora Novi Pazar Sandžak Srbija Turska Zanimljivosti

“Sanjak Was Cause of War”- Sandžak je bio uzrok rata

The New York World i nekoliko drugih američkih dnevnih listova septembra 1914. godine su pisali da je jedan od glavih uzroka početka Prvog svjetskog rata bio Novopazarski Sandžak.

“List piše o Berlinskom kongresu koji je omogućio Austrougarskoj da okupira Bosnu i uz saglasnost Otomanske imperije, čija je administracija ostala u sastavu uprave Sandžaka, pošalje svoju vojsku u Sandžak koji je dobio poseban status”, objavio je istraživač i publicista iz Novog Pazara Damir Gruda, uz ekskluzivno publikovanje izvoda iz američke štampe.

Uz publikaciju novinskog isječka sa naslovima “Novi Bazar, Austria”s Wedge in de Balkans” (Novi Pazar, Austrijski klin na Balkanu) i “Sanjak of Novi Bazar Was Cause of War” (Novopazarski Sandžak je bio uzrok rata) Gruda u prevodu tog novinskog teksta navodi da nakon aneksije Bosne i Hercegovine 1908. godine i poništavanja odluka Berlinskog Kongresa Austrougarska se povlači iz Sandžaka ostavljajući ga Otomanskoj Imperiji plativsi odštetu od 2 i po miliona funti iako se tadasnji ministar vanjskih poslova Aerhenthal protivio povlačenju iz Sandžaka.

“Aerhenthal je planirao projekat izgradnje pruge od Beča do Soluna koja bi prolazila kroz Novi Pazar. Iako se sa izgradnjom stalo nakon povlačenja Austrougarske Aehrenthal se nadao da će projekat uskoro zaživjeti i da će se pruga ipak izgraditi. Do toga nije došlo jer su Sandžak okupirale Srbija i Crna Gora tokom Balkanskih ratova. Ipak Austrougarska se nije odrekla svojih planova i list smatra da je nakon ubistva prijestolonasljednika Franca Ferdinanda u Sarajevu ‘otvoreno pitanje Sandžačke pruge’ do Soluna i proširenja ekspanzije Austrougarske na Balkan”, piše Damir Gruda.

Bosna i Sandžak, u okviru Osmanslijske države, postoje u zajedničkim granicama do Berlinskog kongres 1878. godine, kada Sandzak ostaje u sastavu Osmanlija, a Bosna potpada pod Austriju.

Sandžak je nakon Berlinskog kongresa imao status “Corpus Separatum”, posebnu teritorijalnu i administrativnu oblast. Na turskom “Sandžak” znači “zastava” ili “bajrak”, a u administartivnom smislu je upravnu oblast drugog stepena. Sandžak je jedan posljednjih upravlnih oblasti koji se u okviru Osmanskog carstva zadržao do oktobra 1912. godine.

Novopazarski Sandžak je jedan od šest sandžaka koji su ulazili u sastav Bosanskog pašaluka. Od samog početka Osmanske uprave on je prestavljao posebnu cjelinu u Bosanskom pašaluku ili ejaletu. U zajednickim granicama Bosna i Sandžak postoje od Karalovačkog mira 1699.
Prema Berlinskom ugovoru iz 1878., Novopazarski Sandzak, kao dio starog Bosanskog vilajeta, obuhvatao je slijedeće kaze (okruge): Novi Pazar, Sjenicu, Novu Varoš, Prijepolje, Pljevlja, Trgoviste sa Pešterom, Berane, Mojkovac, Bijelo Polje i Kolasčin (Vranes). Povremeno su u sastav Novopazarskog Sandžaka ulazili Plav i Gusinje, a duži period su bili u sastavu Skadarskog Sandžaka, a danas ova dva grada ponovo ulaze u sastav regije Sandžak, što je naziv za područje koje obuhvata dijelove sadašnjih republika Srbije i Crne Gore.

Široj javnosti je malo poznato da je u prepiskama evropskih diplomata, sve do karaja Prvog svjetskog rata, pisalo “Sandžak prozor Balkana”, a “Sandžaklije duhovno i fizički zdravi ljudi”.

Povezane vijesti