NUNS: VI ne može zamijeniti ljudsko rasuđivanje, novinarsku etiku i uređivačku odgovornost

Ilustracija: Copilot

Izvršni odbor Nezavisnog udruženja novinara Srbije (NUNS) usvojio je na sjednici održanoj 2. juna Politiku korištenja vještačke inteligencije, kojom su utvrđena pravila za odgovornu, etičku i transparentnu primjenu ovih tehnologija u radu Udruženja.

Dokument naglašava da vještačka inteligencija može unaprijediti rad organizacije, ali ne može zamijeniti ljudsko rasuđivanje, novinarsku etiku i uređivačku odgovornost. Upotreba ovih alata mora biti strogo kontrolisana i zasnovana na stalnom ljudskom nadzoru.

Politika se odnosi na sve zaposlene, saradnike i konsultante NUNS-a, a obuhvata internu i eksternu komunikaciju, istraživanje i obradu podataka, kreiranje sadržaja za sajt i društvene mreže, administrativne poslove, kao i edukaciju. Među osnovnim načelima ističu se odgovornost, transparentnost, zaštita privatnosti, informisani pristanak, provjera tačnosti i kontinuirana edukacija.

Ključne odrednice politike:

• Svaki sadržaj nastao uz pomoć VI mora biti jasno označen.
• Zabranjeno je unošenje ličnih i povjerljivih podataka u eksterne alate.
• Rezultati generisani VI moraju proći ljudsku proveru i uredničku reviziju.
• Pravno osjetljiv sadržaj proveravaće pravnici.
• Svaki novi alat mora biti procenjen pre upotrebe, a performanse periodično preispitivane.

U Srbiji još ne postoji zakon koji sveobuhvatno reguliše upotrebu vještačke inteligencije, pa se NUNS oslanja na Kodeks novinara i novinarki Srbije i stavove Evropske federacije novinara, prema kojima VI u novinarstvu mora biti korištena etički i transparentno, uz obaveznu ljudsku kontrolu.

Usvajanje politike dolazi u trenutku kada je povjerenje građana u medije veoma nisko – prema istraživanju Digital News Report 2026 Rojtersovog instituta, samo 22 odsto ispitanika u Srbiji uglavnom vjeruje vijestima. Transparentnost i jasno obilježavanje sadržaja nastalih uz pomoć VI, uz objašnjenje procesa i odgovornosti, vide se kao ključni koraci ka obnovi povjerenja.

NUNS je, pored interne politike, pripremio i nacrt dokumenta prilagođen medijskim organizacijama, dostupan za preuzimanje i prilagođavanje različitim redakcijama. Cilj je da mediji ne čekaju donošenje zakona, već da sami utvrde pravila za upotrebu vještačke inteligencije u svom radu.

„Nauči–primeni“.

Politika korišćenja VI za redakcije – primer

Izvor: NUNS, AI Copilot

M.H.