Duboko u plodnoj ravnici Haran na jugoistoku Turske, skup drevnih nalazišta u potpunosti mijenja ono što znamo o našim najranijim precima. Projekat Taš Tepeler – koji obuhvata 12 neolitskih iskopavanja širom Šanliurfe – obilježio je svoju petu godišnjicu, otkrivajući 30 izuzetnih novih nalaza koji pružaju do sada neviđene uvide u život prije 12.000 godina.

Među najupadljivijim otkrićima predstavljenim na ovogodišnjem jubileju u Posjetilačkom centru Karahantepe nalazi se ljudska skulptura iz Sajburča koja prikazuje preminulu osobu sa zašivenim ustima – jeziv uvid u drevne rituale smrti i simboličke prakse. Iz Gobeklitepea, lokaliteta sa UNESCO liste svjetske baštine koji predstavlja centralnu tačku regiona, arheolozi su otkrili ljudsku figuru ugrađenu u zid kao zavjetni prinos, pokazujući sofisticirani estetski senzibilitet neolitskih vajara.

Sefertepe je doprinio sopstvenim otkrićima: par ljudskih lica u reljefu isklesanih kombinacijom visokoreljefne i niskoreljefne tehnike, čiji jedinstveni stilovi odudaraju od reljefa pronađenih na drugim lokalitetima Taš Tepeler. Možda najintrigantniji artefakt je dvostrana perla izrađena od crnog serpentinita, probušena kroz sredinu i ukrašena izražajnim ljudskim licima sa obje strane – izvanredan primjer neolitskog zanatstva.

– Region koji dovodi u pitanje sve što smo mislili da znamo

„Ova naselja otvorila su nove horizonte u svjetskoj historiji“, izjavio je Mehmet Nuri Ersoj, ministar kulture i turizma Turske na događaju povodom godišnjice. „Dokazi su ubjedljivi: prije 12.000 godina Anadolija je podržavala gusto naseljena mjesta različitih razmjera, što ukazuje na nivo društvene složenosti za koji se ranije vjerovalo da je nemoguć u tom dobu.“

Ambicije prate značaj. Ministar Ersoj zamišlja da Taš Tepeler postane „neolitska prijestonica svijeta“ – hrabra tvrdnja koju podržava kontinuirani niz otkrića koja dovode u pitanje ustaljene narative o prelasku čovječanstva sa nomadskog lovačko-sakupljačkog života na stalna naselja.

Dok je Gobeklitepe osvojio globalnu maštu od svog otkrića, Karahantepe predstavlja jednako intrigantnu naučnu zagonetku. Zajedno sa preostalih deset nalazišta – Sajburč, Sefertepe, Harbetsuvan, Čakmaktepe, Jenimahale, Sogut Tarlasi, Mendiktepe, Jogunburč, Gurdžutepe i novouvršteni Ajanlar Hojuk – ova drevna naselja čine konstelaciju ljudskih dostignuća koja zahtijevaju preispitivanje neolitskog doba, jednog od najmanje shvaćenih perioda ljudske historije.

– Globalni napor da se sačuva prošlost

Projekat Taš Tepeler prevazilazi samo iskopavanje. On predstavlja masovnu međunarodnu saradnju koja okuplja 36 akademskih institucija – 15 turskih i 21 međunarodnu – i 219 istraživača koji istovremeno rade na svih 12 lokaliteta. Ova do sada neviđena koordinacija omogućava sveobuhvatno razumijevanje međusobno povezanih naselja u regionu.

Napori na konzervaciji prate obim otkrića. U okviru projekta Ministarstva kulture i turizma „Naslijeđe za budućnost“ završeni su restauratorski radovi na Lavljem objektu i Objektu C u Gobeklitepeu, dok se u Karahantepeu na Objektu AD i u jednoj stambenoj zgradi u Sajburču trenutno izvode arhitektonske restauracije.

Jednako ambiciozan je i razvoj infrastrukture. Novi centar za posjetioce u Gobeklitepeu i istraživački centar sa kućom za iskopavanja u Karahantepeu su pred završetkom. Istraživačka ustanova biće opremljena za obradu svih arheometrijskih studija unutar projekta Taš Tepeler, centralizujući naučnu analizu ovih otkrića koja mijenjaju svijet.

Kako projekat ulazi u svoju šestu godinu, svaki pažljivo iskopani artefakt i svaka precizno dokumentovana struktura nastavlja da osvjetljava sofisticirana društva koja su cvjetala u ovom regionu hiljadama godina prije piramida, prije Stounhendža, prije same pisane historije. Lokaliteti Taš Tepeler stoje kao svjedočanstvo ljudske ingenioznosti u njenom najranijem cvjetanju – i podsjećaju nas da je priča o civilizaciji mnogo starija, mnogo složenija i mnogo više zadivljujuća nego što smo ikada zamišljali.

– Blaga Taš Tepelera sijaju širom svijeta kroz međunarodne izložbe

Turska aktivno promoviše region Taš Tepeler i njegova izvanredna otkrića široj globalnoj publici kroz niz izložbi:

• Izložba „Gobeklitepe: Enigma svetog mjesta“ bila je otvorena šest mjeseci u Koloseumu u Rimu, od oktobra 2024. do marta 2025. godine, privukavši rekordnih šest miliona posjetilaca.
• Turska će otvoriti izložbu „Zajednica koja gradi: Gobeklitepe, Taš Tepeler i život prije 12.000 godina“ u berlinskoj galeriji James-Simon od februara do jula 2026. godine.
• U toku su razgovori sa relevantnim institucijama o organizovanju izložbi na temu Gobeklitepea/Taš Tepelera u historijskoj galeriji Guildhall Art Gallery u Londonu 2026. godine, kao i u Nacionalnom muzeju u Tokiju u Japanu 2027. godine.

Izvor i fotografije: TGA (Türkiye Tourism Promotion and Development Agency)
Saznajte više na: https://tastepeler.org/en

Izvor: http://www.smartvision.rs/