Reakcije na radove u kompleksu Petrove Crkve kod Novog Pazara

Mjesto molitve još u vrijeme Ilira i Rimljana, današnja Petrova crkva kod Novog Pazara (Crkva Svetih apostola Petra i Pavla), nalazi se na putu prema Deževi, na uzvišenju dva kilometra sjeverno od centra Novog Pazara, foto: Medin Halilović, arhiv

U proteklim danima javnost je burno reagovala na izvođenje radova u kompleksu Petrove Crkve (svetih apostola Petra i Pavla), najstarijem spomeniku crkvene arhitekture u Srbiji. Nakon izražene zabrinutosti građana i stručne javnosti, uslijedila su saopštenja nadležnih institucija i investitora projekta.

Republički zavod za zaštitu spomenika kulture istakao je da je „projekat u potpunosti usaglašen sa stručnim uslovima i da je postupak sproveden u skladu sa zakonom“. Međutim, ministar kulture je u svom obraćanju iznio oštre kritike, naglašavajući da „čitav proces pokazuje ozbiljan nedostatak transparentnosti i odgovornosti“.

Na kraju se oglasila i Eparhija raško-prizrenska i kosovsko-metohijska, kao investitor projekta, navodeći da „radovi imaju za cilj očuvanje i unapređenje svetinje, uz poštovanje svih propisa i stručnih standarda“.

Udruženje građana „Sedište“ iz Novog Pazara ocijenilo je da redoslijed reakcija jasno ukazuje na problem u komunikaciji sa javnošću.

„Ako je sve sprovedeno u skladu sa zakonom i standardima, postavlja se pitanje zašto su izostale blagovremene i jasne informacije, zašto je javnost dovedena pred svršen čin i zašto su sumnje morale biti otklanjane tek nakon pritiska građana“, navodi se u saopštenju.

Udruženje podsjeća da je Crkva svetih apostola Petra i Pavla „kulturno dobro od izuzetnog značaja, čija zaštita mora biti iznad svakog pojedinačnog interesa“. Posebno se naglašava da „kulturna baština nije privatna stvar pojedinaca ili institucija, već zajedničko naslijeđe svih građana Republike Srbije“.

Na Dan državnosti Srbije, „Sedište“ ističe da očuvanje kulturne baštine „nije samo pitanje struke, već pitanje nacionalne odgovornosti i poštovanja sopstvenog identiteta“. Udruženje najavljuje da će nastaviti da prati razvoj događaja i insistirati na punoj transparentnosti i odgovornosti svih nadležnih aktera.

Petrova crkva predstavlja najstariji spomenik crkvene arhitekture na prostoru Srbije. Prvi podaci o njoj su iz 9. i 10. vijeka, a vjeruje se da je kao vjerski objekat na tom mjestu postojala još u doba Rimske imperije. Freske iz njene unutrašnjosti potiču iz 10, 12. i 13. vijeka. Ona je bila mjesto najznačajnijih događaja za tadašnju državu Rašku i pravoslavnu crkvu. Tokom 12. vijeka u njoj su održavani državni sabori. Historija je među najznačajnijima zabilježila i sabor iz 25, marta 1196. godine „Nemanjin sabor protiv bogumila“.

Jedinstvena je po svom izgledu, građena je i dograđivana u različitim periodima i ima posebnu kulturno-historijsku vrijednost. Na listi svjetske baštine je od 1979. godine u sklopu spomenika srednjeg vijeka objedinjenih pod zaštićenom cjelinom Stari Ras.

Dobila je na značaju kada je prilikom arheoloških iskopavanja koja su na lokalitetu crkve sprovedeni 1956. godine, na dubini od 2 metra, unutar objekta, pronađen kneževski timulus iz 5. vijeka p. n. e. koji je sadržao grčke vaze, srebrno posuđe, zlatan nakit izrađen tehnikom filigrana i granulacije i veliku količinu staklenih i ćilibarskih zrna koja se danas nalaze u Narodnom muzeju u Beogradu.

M.H.