Herojska smrt muhtara Arifa Bulja Murića i napad četničkog odreda na selo Besnik kod Rožaja 1924. godine

101 godišnjica…

Piše: Denis Murić

Selo Besnik

Period između dva svjetska rata obilježen je snažnom represijom nad muslimanskim stanovništvom Sandžaka. Državna vlast Kraljevine SHS koristila je regularnu vojsku i četničke formacije kao instrumente kontrole, što je često rezultiralo nasiljem nad civilima.¹ Jedan od događaja koji se sačuvao u kolektivnoj memoriji jeste napad na selo Besnik kod Rožaja, 12. septembra 1924. godine, kada je mučeničkom smrću stradao muhtar Arif Buljo Murić.

–Biografske napomene o Arifu Bulju Muriću

Arif Buljo Murić bio je muhtar sela Besnik i ugledni član bratstva Murić. U narodnoj predaji ističe se njegova čestitost, ali i autoritet u zajednici. Posebno je značajan podatak da se s njim pobratimio Šemsi-paša Biševac, poznati vojskovođa i narodni lider Sandžaka, što potvrđuje da je uživao povjerenje i ugled i izvan svog sela.

–Upad četničkog odreda

članak Politika, objavljeno  21. novembra 1924. u Beogradu

Nakon nepočinstava u Sandžaku 1924. godine, Zarija početkom 30-ih godina prošlog vijeka ulazi u politiku kako se spasio poslaničkim imunitetom. . Bio je poslanik za Beranski srez u skupštini Kraljevine Jugoslavije. Za njegovo ime se veže i ubistvo čuvenog Galjana Kršića iz Petnjice, takođe narodnog poslanika i predsjednika Petnjičke opštine. Da ne bi dijelio mandat sa Galjanom Kršićem Zarija Joksimović je unajmio Zariju Kuča da ubije Galjana. Ovaj je to učinio 1934. godine. Zarija Kuč je postavio Galjanu zasjedu iza sela Police u Stenicama, iznad Šiškog potoka. Odatle je pucao i ubio Galjana. Odmah su reagovali njegovi sinovci Šefkija i Muslija, koji su se nalazili u Galjanovoj pratnji, i ubili ubicu Zariju Kuča.

Zariju Joksimovića su, na Kosovu, nakon završetka Drugog svjetskog rata, ubili partizani. Konkretno Dragiša Bučković oficir OZN-e koji je po sopstvenom priznanju i nalogodavac pogubljenja mula Jakupa ef, Kardovića.

Napad na Besnik 12. septembra 1924. godine izveo je četnički odred Kraljevine Jugoslavije pod komandom Zarije Joksimovića. Odred je brojao približno stotinu vojnika i po ulasku u selo ubijeno je nekoliko članova bratstva Dacić. Nakon toga vojnici su stigli do kuće muhtara Arifa Bulja Murića.

Zlikovci su imali plan da dođu do muhtara sela, a to je bio Arif zvani Buljo (Redžo) Murić i njemu da presude. Stigavši kod Bulja uzeše ga pred sebe i dođoše do mjesta zvanog Čukar iznad Besnika koje gleda prema Donjem Besniku u kojem živi bratstvo Murić I nekoliko tek doseljenih Dacića, ovako rekoše:”ti si svoj život završio pozovi bratsvo iz donje mahale da nas sačekaju nećemo im ništa”.

Buljo osjećajući da je njegov život završen riješi da se žrtvuje da bi se spasil većina sela koja je tad bila u Donjem Besniku zatim Buljo reče:” najbolje će me razumjet ako ih pozovem na albanskom jer tamo ima tek doseljenih Dacića neće me razumjet bosanski” Zarija mu dozvoli ali u Zarijinoj četi je bio jedan sa pogranične regije sa kosovom tako da je razumio albanski i stade da sluša šta će Buljo da poruči. Zatim Buljo iz sveg glasa na albanskom progovori

„O Halil Daca, bježite! Evo ih četnici!“ (na alb)

Zarijin četnik je razumio albanski, znao je  šta je Buljo rekao, u trenutku osuli paljbu po ovome nevinom starcu. Čiji je grijeh bio samo taj što je bio druge vjere i druge nacije.

Mještani Donjeg Besnika su čuli Bulja šta je rekao , Buljo je na mjestu ostao mrtav.Ovim riječima spasio je veći dio bratstva, dok je sam pogođen rafalom i na mjestu ubijen.Buljova smrt nije samo tragedija za njegovu porodicu, već snažna poruka o nepravdi, ali i o hrabrosti. Njegova smrt je dio historije Sandžaka, ali i univerzalna lekcija o slobodi i otporu pred zlom.

Istoga dana na području Bihora i Polimlja, kao i Potarja, je u  pojedinačnim slučajevima ubijeno 50 Bošnjaka, uglavnom odraslih muškaraca. (mr. Hajrudin Čengić, Genocid nad Bošnjacima-Muslimanima,društveni državno-politički kontinuitet Sandžaka,Sarajevo 1996, str. 238)

Zahvaljujući njegovom upozorenju, stanovnici Donjeg Besnika uspjeli su se skloniti i izbjeći planirani masakr. Njegova smrt tako je poprimila simboliku šehidske žrtve, duboko urezane u pamćenje zajednice.

Smrt muhtara  Bulja  treba se posmatrati u širem okviru odnosa Kraljevine SHS prema sandžačkim muslimanima, gdje je nasilje nad civilima često korišteno kao instrument zastrašivanja i političke kontrole.

Herojskim činom  Buljovim  iz 1924. godine predstavlja važan element lokalne historije i kolektivnog identiteta Sandžaka. Iako se ovaj događaj primarno sačuvao putem usmene predaje, njegovo dokumentovanje u naučnim studijama ima dvostruku vrijednost: očuvanje pamćenja i otvaranje prostora za nova istraživanja.

Dalja istraživanja trebala bi uključiti arhivske izvore iz državnih i vojnih arhiva Kraljevine SHS, kao i komparaciju sa sličnim slučajevima represije u Plavu, Gusinju i drugim sandžačkim mjestima tokom međuratnog perioda.