EU počela primjenjivati pravila o označavanju AI sadržaja: Svaki novinarski tekst mora biti označen

Od 2. augusta u Evropskoj uniji (EU) primjenjuju se nova pravila transparentnosti iz Akta o vještačkoj inteligenciji (AI Act), koja bi trebala omogućiti publici da lakše prepozna kada komunicira sa sistemom vještačke inteligencije i kada je sadržaj generisan ili izmijenjen pomoću te tehnologije. Za novinare i redakcije najvažnije su obaveze koje se odnose na označavanje deepfake fotografija, audio i video sadržaja, kao i određenih tekstova o pitanjima od javnog interesa.

Nova pravila ne znače da svaki novinarski tekst u čijoj je pripremi korištena vještačka inteligencija mora automatski biti označen. Presudno je da li je sadržaj prošao suštinsku ljudsku provjeru ili uredničku kontrolu i da li je fizičko ili pravno lice preuzelo uredničku odgovornost za objavljivanje. Deepfake sadržaji, međutim, moraju biti jasno obilježeni čak i kada su prošli uredničku kontrolu.

Informacija o upotrebi VI mora biti jasna, lako uočljiva i dostupna publici najkasnije prilikom prvog susreta sa sadržajem.

Kodeks prakse kao okvir

Evropska komisija objavila je Kodeks prakse o transparentnosti sadržaja generisanog vještačkom inteligencijom, izrađen uz učešće stručnjaka, civilnog društva i akademske zajednice. Iako je dobrovoljan, obaveze iz člana 50. Akta su obavezne. Kompanije i organizacije moraju dokazati da pravila transparentnosti ispunjavaju na odgovarajući način.

Izuzeci za tekstove

Tekstovi generisani ili izmijenjeni pomoću VI, a objavljeni radi informisanja javnosti o pitanjima od javnog interesa, ne moraju biti označeni ako su prošli odgovarajuću ljudsku provjeru i ako je urednička odgovornost preuzeta. Sama upotreba alata u fazi rada ne stvara automatsku obavezu označavanja.

Evropska komisija naglašava da površna kontrola nije dovoljna – provjera pravopisa ili tehničkog izgleda teksta ne smatra se suštinskom uredničkom kontrolom.

Obavezno označavanje deepfake sadržaja

Fotografije, audio ili video koji pomoću VI vjerodostojno oponašaju osobu, predmet, mjesto ili događaj i mogu djelovati autentično, moraju biti jasno označeni. Čak i kada je riječ o umjetničkom, satiričnom ili fikcionalnom djelu, oznaka treba postojati, ali može biti postavljena tako da ne ometa doživljaj.

Pravila označavanja

Oznaka mora biti vidljiva pri prvom susretu sa sadržajem – na početku videa, na početku audio zapisa ili iznad teksta. EU je pripremila set besplatnih ikona za potpuno generisane i djelimično izmijenjene sadržaje.

Oznaka ne potvrđuje tačnost sadržaja, već samo informira publiku o njegovom porijeklu i načinu nastanka.

Interna pravila redakcija

Kodeks preporučuje da redakcije uspostave dokumentovane procedure: kada se sadržaj označava, koja se oznaka koristi, gdje se postavlja i ko provjerava ispravnost.

U Srbiji još nije usvojen poseban zakon o vještačkoj inteligenciji, ali Kodeks novinara Srbije zahtijeva da mediji VI koriste transparentno i odgovorno. Nacionalni zakon je u pripremi i očekuje se usklađivanje sa EU standardima.

Nezavisno udruženje novinara Srbije (NUNS) već je usvojilo Politiku korišćenja vještačke inteligencije i pripremilo model dokumenta prilagođen redakcijama, dostupan za preuzimanje na sajtu NUNS-a.

Izvor: NUNS